ინსულინის აღმოჩენამდე შაქრიანი დიაბეტი ფატალური დაავადება იყო
XX საუკუნის დასაწყისში „შაქრიანი დიაბეტი“ ხშირად ფატალურ დიაგნოზს ნიშნავდა. დღევანდელ პირობებში ეს დაავადება კონტროლდება ინსულინით, სენსორებითა და პომპებით, მაგრამ ადრე ეფექტური მკურნალობა არ არსებობდა. ამ სტატიაში გავარჩვევთ, რატომ ქონდა დიაბეტი ფატალური შედეგი, როგორ დიაგნოსტირდებოდა და რა აღმოჩენამ შეცვალა მედიცინის ისტორია სამუდამოდ.
რა არის შაქრიანი დიაბეტი
შაქრიანი დიაბეტი ქრონიკული დაავადებაა, რომლის დროსაც ორგანიზმი ვერ აკონტროლებს სისხლში გლუკოზის ნორმალურ დონეს. მთავარი მიზეზი არის ინსულინის ნაკლებობა ან მისი არასაკმარისი ეფექტურობა.
ინსულინი – პანკრეასის ჰორმონია, რომელიც გლუკოზას უძრავს უჯრედებში ენერგიის მისაღებად. ინსულინის გარეშე უჯრედები „მშიერია“, ხოლო სისხლში შაქრის დონე მეტად მაღალი ხდება.
რატომ იყო დიაბეტი ფატალური 1921 წლამდე
ინსულინის გარეშე
1921 წლამდე ექიმებს არ შეეძლოთ ინსულინის დეფიციტის კომპენსაცია. განსაკუთრებით 1 ტიპის დიაბეტში პანკრეასი საერთოდ ვერ გამოიმუშავებდა ინსულინს.
ეს იწვევდა:
- სისხლში შაქრის მკვეთრ ზრდას;
- უჯრედების ენერგეტიკულ „შიმშილს“;
- სწრაფი წონის კლებას;
- კეტოაციდოზსა და ძლიერ დეჰიდრატაციას.
მკურნალობის გარეშე, ეს პროცესი რამდენიმე თვეში ფატალურ შედეგამდე მიდიოდა.
პირდაპირი დიაგნოსტიკა
ამ პერიოდში თანამედროვე ლაბორატორიული ტესტები და გლუკომეტრები არ არსებობდა. დიაგნოზი ძირითადად სიმპტომებზე იყო დაფუძნებული:
- ძლიერი ბავშვეტა;
- ხშირი შარდვა;
- ძლიერი დაღლილობა;
- სწრაფი წონის დაკარგვა.
შაქრის დონის განსაზღვრისთვის იყენებდნენ ქიმიურ რეაქციებს, შვიდჯერ ადრე კი ექიმები შარდის ტკბილ გემოს იკვლევდნენ დიაგნოზისთვის.
როგორ მკურნალობდნენ დიაბეტს ინსულინის აღმოჩენამდე
შიმშილის დიეტები
ერთადერთი მეთოდი დიაბეტის „მკურნალობისთვის“ იყო ძალიან მკაცრი შიმშილის დიეტები. მონაწილეებს ნებადართული ჰქონდათ დღეში მხოლოდ 400–600 კალორია.
ეს მეთოდი დროებით ამცირებდა შაქარს, მაგრამ:
- არ აუმჯობესებდა დაავადების მიზეზს;
- აღიზიანებდა ორგანიზმს;
- გადაეცემოდა სიცოცხლეს მხოლოდ რამდენიმე კვირით.
ფაქტიურად ეს არ იყო რეალური მკურნალობა, არამედ სიკვდილის დროებითი გადავადება.
ინსულინის აღმოჩენა — მედიცინის რევოლუცია
1921 წელს კანადელმა ქირურგმა ფრედერიკ ბანტინგმა და მისი ასისტენტმა ჩარლზ ბესტმა პირველად გამოაცალეს ინსულინი ცხოველების პანკრეასიდან. ეს აღმოჩენა მედიცინის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მიღწევაა.
პირველი პაციენტი ინსულინით
1922 წელს ინსულინი შეუყვანეს 14 წლის ლეონარდ ტომპსონს, რომლის მდგომარეობა კრიტიკული იყო და სიცოცხლე საფრთხის ქვეშ იდგა.
ინსულინის მიღების შემდეგ:
- სისხლში შაქარი შემცირდა;
- გადახურების ნიშნები გაქრა;
- ვერაგობა და მადა აღდგა.
ეს შემთხვევა დაამტკიცა, რომ დიაბეტი აღარ იყო ფატალური დაავადება.
როგორ შეიცვალა დიაბეტის მკურნალობა ინსულინის აღმოჩენის შემდეგ
ინსულინის აღმოჩენის შემდეგ დაიწყო დიაბეტის მკურნალობის ახალი ეპოქა.
შემდგომ წლებში შეიქმნა:
- ინსულინის სხვადასხვა სახეობა;
- გლუკომეტრები და ტესტი-სტრიპები;
- უზრუნველყოფილი გლუკოზის მონიტორინგის სისტემები (CGM);
- ინსულინის პომპები.
დღეს Freestyle Libre, Dexcom და Omnipod ტექნოლოგიები შესაძლებელს აძლევს ზუსტად აკონტროლოს შაქარი და გააუმჯობესოს ცხოვრების ხარისხი.
დასკვნა
ერთი საუკუნის წინ დიაბეტი ფატალური დაავადება იყო. ინსულინის ნაკლებობა და მკურნალობის მეთოდების არარსებობა გამოწვევდა უარყოფით პროგნოზს.
ინსულინის აღმოჩენა გადაარჩინა მილიონობით ადამიანის სიცოცხლე და განახორციელა დიაბეტის კონტროლირებადი ქრონიკული დაავადებად გადაქცევა.
დღეს, დიაბეტით დაავადებულმა ადამიანს შეუძლია სრულყოფილი, აქტიური ცხოვრება.
ხშირად დასმული კითხვები
- რატომ იყო დიაბეტი ფატალური 1921 წლამდე? რადგან ორგანიზმი ვერ გამოიყენებდა გლუკოზას ინსულინის გარეშე, და ალტერნატიული მკურნალობა არ არსებობდა.
- რას შეცვალა ინსულინის აღმოჩენა? ინსულინი საშუალებას აძლევს აკონტროლოს შაქარი და აქცევს დიაბეტს კონტროლირებად ქრონიკულ მდგომარეობად.
- შეიძლება თუ არა დღევანდელ პირობებში დიაბეტის სრული მკურნალობა? დღეს დიაბეტი სრულად არ კურნება, მაგრამ თანამედროვე ტექნოლოგიები საშუალებას აძლევს ეფექტურად აკონტროლოს იგი.
ჩვენი კონტაქტები: